Samenvatting programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond

Vanaf 2012 werken de IJmondgemeenten Beverwijk, Heemskerk, Velsen gestructureerd samen om de luchtkwaliteit in de IJmond te verbeteren. Aanleiding was destijds de door het Rijk opgestelde “Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit” (NSL) met als doel het realiseren van de Europese grenswaarden voor met name fijn stof (PM10). Op basis van de visie luchtkwaliteit 2012 – 2016 en 2017 – 2021 zijn veel (beleids)maatregelen- uitgevoerd, voornamelijk op onderdelen waar gemeenten direct of indirect invloed op hebben. Deze maatregelen hebben reeds een positief effect gehad op de luchtkwaliteit. Echter, gelet op de aandacht voor het onderwerp in de maatschappij en media én de zorg van inwoners over hun gezondheid hebben portefeuillehouders milieu en gezondheid van de IJmondgemeenten eind 2019 opdracht gegeven om versneld te komen tot een herziene, nieuwe visie.

Tegelijkertijd werkte de provincie Noord Holland, gezamenlijk met de IJmondgemeenten, aan een programmatische aanpak voor Tata Steel waarin eveneens een aanpak is opgenomen om op te komen tot minder schadelijke emissies naar de lucht. Provincie en gemeenten hebben aangegeven de problematiek op het gebied van de luchtkwaliteit gezamenlijk aan te willen pakken en als één overheid naar buiten te willen treden.

Partijen hebben zich verenigd in het “Bestuurlijk Overleg Industrie en Gezondheid”. Zij worden daarin ondersteund door de GGD Kennemerland, Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) en Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG). Door samen te werken, als één overheid, worden stappen gezet om samen met inwoners en bedrijven in de IJmond werk te maken van een gezondere en leefbaardere omgeving. Recent is het programma Tata Steel 2020 – 2050 door partijen opgesteld en bestuurlijk geaccordeerd. De wens vanuit het Platform Milieu en Gezondheid  om te komen tot het opstellen van een nieuw en actueel programma Gezondheid en Luchtkwaliteit voor de overige bronnen in de IJmond is dan ook omarmd door het Bestuurlijk Overleg Industrie en Gezondheid, zodat we ook voor de verantwoording van dit programma als één overheid naar buiten kunnen treden.

Het programma richt zich met name op het beperken en schoner maken van emissies naar de lucht als gevolg van het wegverkeer, het overige bedrijfsleven in de IJmond (niet Tata Steel), havens en scheepvaart en de woonomgeving. Doelstelling hele programma: verbetering van gezondheid en gezondere leefomgeving door verbetering van luchtkwaliteit en verminderen uitstoot CO2, fijnstof en stikstofdioxide.

Relatie met andere beleidsdoelen

De voorstellen die in dit programma worden gedaan staan niet op zichzelf. De initiatieven en de acties zijn nauw verweven met andere beleidsdoelen. Zo zorgen het Klimaatakkoord, de stikstofaanpak, lokale  verkeer- en vervoersplannen, regionale energiestrategie en verduurzaming van mobiliteit ook voor  gezondheidswinst door schonere lucht. De provincie en gemeenten hebben ieder voor zich én gezamenlijk ambities geformuleerd op voornoemde thema’s. Deze zullen de komende jaren tot uitvoering worden  gebracht. De IJmond kent ook een spanningsveld waarbij de ambities op gebied van economische  ontwikkelingen en het verbeteren van de luchtkwaliteit elkaar kunnen bijten. Deze moeten zorgvuldig  worden afgewogen om te komen tot een duurzame ontwikkeling.

Opbouw van het programma

Het programma wordt opgebouwd in vier thema’s waarin voor een periode van vier jaar wordt voorgesteld extra nieuwe acties uit te gaan voeren en om lopende programma’s te intensiveren. Hieronder leest u een korte schetst van de thema’s met enkele illustratieve voorbeelden.

Woon- en leefomgeving

  • In de Omgevingswet, die naar alle waarschijnlijkheid op 1 juli 2022 in werking treedt, krijgt gezondheid een prominente rol. Vooruitlopend op het in werking treden van die Omgevingswet wordt voorgesteld om nu al bij (nieuw)bouw proefprojecten op te zetten over de wijze waarop gezondheid een plek kan krijgen in de ruimtelijke ordening. Gedacht kan worden aan nieuwe voorzieningen voor gevoelige groepen niet te dicht bij een snelweg te bouwen of door middel van het maken van afspraken de verkeersstromen van- en naar een bedrijf beter in te richten door bijvoorbeeld aanpassing van (voorkeurs)tijden, route of type vervoermiddel. Groen in de wijk, fiets- en wandelroutes die uitnodigen een ommetje te maken dragen hier ook aan bij.
  • Andere maatregelen die worden overwogen is om inwoners met open haarden en houtkachels intensiever voor te lichten over de wijze van stoken in relatie tot weersomstandigheden. Ook wordt voorgesteld om alternatieven te zoeken voor kerstboomverbrandingen en het aanwijzen van vuurwerkvrije en rookvrije zones.

Mobiliteit

  • IJmondgemeenten hebben programma’s opgezet om de automobiliteit terug te dringen door het stimuleren van alternatieven zoals gebruik maken van fiets en / of OV. Voorgesteld wordt om deze programma’s te intensiveren. Daarnaast wordt voorgesteld om het gebruik van elektrische auto’s te stimuleren door meer laadvoorzieningen te faciliteren.
  • Het programma IJmond Bereikbaar coördineert, ondersteunt en initieert allerlei maatregelen en pilots op het gebied van duurzame en slimme mobiliteit. Denk daarbij aan allerlei (stimulerings)maatregelen op het gebied van woon/werkverkeer, zakelijk verkeer, logistiek & transport en infrastructuur. Samen zorgen zij voor ruim 3.500 actieve, fietsende medewerkers.

Industrie en bedrijvigheid

  • In dit hoofdstuk staan acties beschreven die er toe moeten leiden dat emissies bij bedrijven worden teruggebracht. In het bijzonder de emissies van Zeer Zorgwekkende Stoffen.
  • Aanscherpen van vergunningen waar mogelijk en intensiveren van het toezicht zijn de belangrijkste acties in dit hoofdstuk.
  • Bij het intensiveren van toezicht kan onder andere worden gedacht aan extra inzet op bulkopslag op- en overslagbedrijven, of op grote en middelgrote stookinstallaties. Bulkopslag op- en overslagbedrijven kunnen stofoverlast veroorzaken en zijn meestal in de havengebieden. Een voorbeeld hiervan zijn de bedrijven gelegen aan Zuidkade in Beverwijk. Het voornemen is om de komende jaren het toezicht op stofemissies bij deze bedrijven aan te scherpen.
  • Bij stookinstallaties is de afgelopen jaren uit milieu-inspecties gebleken dat deze keuringen regelmatig niet tijdig worden uitgevoerd. Recent is een project gestart waarbij alle bedrijven die vallen onder deze verplichting moeten aantonen te voldoen aan het wettelijke keuringsregime. De verwachting is dat deze maatregel leidt tot een positieve uitwerking op (vermindering van) uitstoot van fijnstof en stikstofdioxiden door stookinstallaties.

Scheepvaart

  • Veel havens in de IJmond zijn inmiddels voorzien van walstroom*. Met name de binnenvaart en visserij maken hier gebruik van. Voor zeeschepen (bulk-, container- en cruisevaart) is er geen wereldwijde standaard voor walstroom. Ten aanzien van de scheepvaart wordt voorgesteld in te zetten op schone brandstoffen, verkenning met havenbedrijven voor differentiatie van havengelden (vuile schepen betalen meer havengeld), mogelijke regulering via havenverordeningen en het intensiveren van walstroomvoorzieningen. Daarnaast blijkt uit recent uitvoerde onderzoeken dat voor dergelijke voorzieningen het erg lastig is om een business case rond te krijgen. Een belangrijke opdracht is dan ook om deze cases sluitend te krijgen.

* Walstroom is een begrip waarmee wordt aangegeven dat een schip gebruikmaakt van een aansluiting op het elektriciteitsnet van de wal. Varende schepen gebruiken eigen generatoren om elektriciteit op te wekken, maar in de haven is het laten draaien van dieselmotoren onnodig milieubelastend. In de zeehavens gaat het daarbij voornamelijk om de uitstoot van CO2, NOx en PM10 fijnstof. Binnenschepen liggen vaker in de bewoonde wereld en daar is ook de geluidshinder van belang.