Indirecte lozingen

Bedrijfsafvalwater lozen via het riool: wat betekent dit voor uw bedrijf?

Loost u bedrijfsafvalwater via het riool? Hiervoor gelden regels. Mogelijk heeft u een vergunning nodig of moet u een melding doen. Omgevingsdiensten beoordelen vergunningen, meldingen en houden toezicht op indirecte lozingen.

Op deze pagina leest u wat dit voor uw bedrijf kan betekenen en wanneer u mogelijk actie moet ondernemen. Kijk wat u kunt doen om te voldoen aan wet- en regelgeving.

Wat is de rol van omgevingsdiensten bij bedrijven die indirect lozen?

Omgevingsdiensten beoordelen het te lozen bedrijfsafvalwater welke (chemische) stoffen zich in het afvalwater bevinden en welke een belemmering vormen voor het gemeentelijk riool. Onder deze beoordeling valt onder andere de stoffen die in de Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn genoemd en zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) van het RIVM Dashboard | Zoeksysteem Risico's van stoffen. Van 42 chemische stoffen (KRW) is bekend dat deze landelijk of regionaal nog een probleem vormen voor de waterkwaliteit. Deze stoffen krijgen daarom extra aandacht bij vergunningverlening, toezicht en handhaving.

Taken omgevingsdiensten voor indirecte lozingen:

• Beoordelen van vergunningaanvragen en meldingen, inclusief indirecte lozingen van bedrijfsafvalwater via het gemeentelijk riool.
• Actualiseren van bestaande vergunningen.
• Toezicht en handhaving op naleving van wet- en regelgeving.
• Toelichten van wettelijke verplichtingen.

Samenwerking waterbeheerder

Omgevingsdiensten werken samen met waterschappen, gemeentes en Rijkswaterstaat. Waterbeheerders kunnen advies geven over lozingsvoorschriften en over risico’s van stoffen voor de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) en het oppervlaktewater waarop de RWZI loost. In sommige regio’s voeren waterschappen zelf ook controles uit bij indirecte lozingen.

Wat doen omgevingsdiensten niet?

Dit is belangrijk om misverstanden te voorkomen:

• Omgevingsdiensten zijn geen commerciële adviesbureaus en geven geen maatwerkprocesadvies.
• Omgevingsdiensten ontwerpen of optimaliseren geen installaties voor bedrijven.
• Omgevingsdiensten voeren de Algemene beoordelingsmethodiek (ABM) en de immissietoets niet uit; dit is de verantwoordelijkheid van het bedrijf.
• De verantwoordelijkheid voor naleving van wetgeving ligt altijd bij het bedrijf zelf.

Wanneer en hoe moet een bedrijf in actie komen voor de KRW en ZZS?

Bedrijven kunnen nagaan of hun bedrijf mogelijke KRW en ZZS-stoffen worden geloost. Dit kan door te kijken naar de stoffen die in processen of producten worden gebruikt. In veiligheidsinformatiebladen (SDS) staat informatie over de samenstelling en mogelijke risico’s van stoffen. Ook kan de KRW Self Assessment Tool van VNO-NCW en MKB-Nederland helpen om inzicht te krijgen of via het zoeksysteem van het RIVM Dashboard | Zoeksysteem Risico's van stoffen.

Actie is nodig bij:

• Nieuwe lozingsactiviteiten of proceswijzigingen.
• Uitbreiding of verandering van productie.
• Twijfel over vergunning- of meldingsplicht.
• Signalen dat stoffen mogelijk KRW en/of ZZS-relevant zijn.
• Wanneer onduidelijk is welke stoffen in het afvalwater aanwezig zijn.

Hoe kun je een vergunning aanvragen, een melding doen of een wijziging doorgeven?

Aanvragen, meldingen en wijzigingen gaan via het Omgevingsloket. Het advies is om eerst de  Vergunningcheck te doorlopen. Daarmee controleer je snel of een vergunning of melding nodig is. Na afronding kun je direct de aanvraag starten. De locatie en activiteiten worden automatisch opgeslagen.

Een aanvraag of melding moet vóór de activiteit worden ingediend. Voor de meeste meldingsplichtige activiteiten geldt een termijn van minimaal vier weken vóór de start of wijziging. Als een andere termijn geldt, staat dit vermeld in het Omgevingsloket.

De omgevingsdienst neemt de aanvraag, melding of wijziging in behandeling. De omgevingsdienst neemt contact op als er vragen zijn en informeert over de afhandeling. Contact over vergunningen verloopt via de behandelend vergunningverlener. Op de website van de omgevingsdienst staan de contactgegevens.

Complexiteit vergunningprocedure

Het aanvragen en beoordelen van vergunningen is specialistisch werk en wordt daarom niet volledig in dit document uitgelegd. Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor de technische beoordeling met de Algemene beoordelingsmethodiek (ABM) en de immissietoets. Bedrijven moeten aantonen dat lozingen voldoen aan de eisen uit wet- en regelgeving, waaronder toepassing van de Beste Beschikbare Technieken (BBT). (Zie de website van Informatiepunt Leefomgeving voor meer uitleg hierover).

Welke informatie moet een bedrijf aanleveren bij een vergunningaanvraag?

Vanuit de wetgeving moet bepaalde informatie worden aangeleverd. Dit wordt duidelijk bij het aanvragen via het Omgevingsloket.

De omgevingsdienst kan bij het toetsen van de aanvraag onder andere vragen om:

• Een broninventarisatie.
• De Algemene beoordelingsmethodiek (ABM) en een immissietoets. (Zie de website van Informatiepunt Leefomgeving voor uitleg hierover).
• Een alternatievenanalyse.
• Een beschrijving van de bedrijfsprocessen
• Rioleringstekening met alle lozingspunten
• Een monitoringplan.
• Onderbouwing van minimalisatie bij Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).

Wanneer moet een bedrijf een vergunning aanvragen en wanneer is een melding voldoende? En wat is het verschil?

Of een bedrijf een vergunning moet aanvragen of een melding moet doen, hangt af van het type activiteit en de regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of het omgevingsplan. Sommige activiteiten waaronder indirecte lozingen die vrijkomen bij bedrijfsprocessen, zijn vergunningplichtig. Voor andere activiteiten moet een bedrijf alleen een melding doen. Dit is na te gaan via de vergunningcheck in het Omgevingsloket.

Inhoudelijk is het doel hetzelfde: het verminderden van waterbezwaarlijke stoffen van het te lozen bedrijfsafvalwater via het gemeentelijk riool.

Juridische route

• Vergunningplicht: de lozing wordt vooraf beoordeeld via de van toepassing zijnde vergunningprocedure en het hierbij van toepassing zijnde beoordelingskader.
• Meldingsplicht/algemene regels: het bedrijf moet voldoen aan regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en/of het omgevingsplan.

Lozingsvoorschriften

• Bij een vergunning gelden de voorschriften uit de vergunning en/of uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of, voor bedrijven die niet in het Bal zijn gereguleerd, het omgevingsplan.
• Bij een melding gelden de voorschriften uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of (voor bedrijven die niet in het Bal zijn gereguleerd) het omgevingsplan.
• In beide gevallen geldt de specifieke zorgplicht. Deze doet een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het bedrijf. Bedrijven moeten weten welke stoffen zij gebruiken en lozen en moeten maatregelen nemen als dat nodig is om risico’s voor het milieu te voorkomen.

Hoe ondersteunt een omgevingsdienst bedrijven waarvan de vergunning niet op orde is?

Vergunningplicht

Het kan voorkomen dat een vergunning niet (meer) volledig aansluit bij de huidige eisen rondom waterkwaliteit. Wat er dan moet gebeuren en hoe dit proces loopt hangt af van de specifieke situatie.

De omgevingsdienst kan zelf besluiten om een vergunning te controleren om te zien of een actualisatie van de vergunning nodig is. Maar het kan ook zijn dat een bedrijf zelf constateert dat de vergunning niet meer voldoet. Als door een bedrijf zelf wordt vastgesteld dat een vergunning niet (meer) voldoet voor de lozing van bedrijfsafvalwater via het gemeentelijk riool, dan moet het bedrijf actie ondernemen en de wijziging doorgeven. Het kan zijn dat de vergunning moet worden aangepast. En het kan ook zijn dat er maatregelen moeten worden genomen voor de lozing. De omgevingsdienst toetst en bespreekt de mogelijke maatregelen met het bedrijf. Het bedrijf stelt zelf een plan op en voert dit uit.

Meldingsplicht/algemene regels

Ook bij lozingen van bedrijfsafvalwater die vallen onder de meldplicht moet een bedrijf ervoor zorgen dat de risico’s bekend zijn en dat de maatregelen passend zijn bij de actuele en specifieke situaties. De omgevingsdienst toetst en bespreekt de mogelijke maatregelen met het bedrijf. Er staan momenteel slechts zeer beperkte eisen in de algemene regels. Daarom is dit maatwerk. Het bedrijf stelt zelf een plan op en voert dit uit.

Hoe en wanneer controleert de omgevingsdienst?

Omgevingsdiensten schatten de risico’s van activiteiten van bedrijven in en bepalen op basis daarvan hoe vaak een controle plaatsvindt. Omgevingsdiensten voeren controles uit bij bedrijven met een vergunning en ook bij bedrijven die vallen onder de algemene regels waarvoor een meldingsplicht geldt.

Controle vindt plaats:

• Via periodieke controles (risicogericht).
• Naar aanleiding van signalen of klachten.
• Binnen (regionale) projecten.

Bij een controle kunnen omgevingsdiensten en/of waterbeheerders:

• Bedrijfsprocessen en lozingspunten controleren.
• Administratieve gegevens beoordelen.
• (steek)monsters nemen.
• Maatregelen bespreken en vastleggen.

Bij het controleren en beoordelen van mogelijke maatregelen gebruiken omgevingsdiensten de voorkeursvolgorde voor omgaan met afvalstoffen: de afvalhiërarchie. Voor afvalwater staat deze voorkeursvolgorde in artikel 10.29a van de (nog altijd bestaande) Wet milieubeheer (Wm). Van belang hierbij te bedenken is dat lozen op het gemeentelijk riool feitelijk de laatste optie is.

• Bronaanpak – kan de stof worden vermeden of vervangen?
• Waterbezwaarlijkheid (ABM) – hoe schadelijk is de stof?
• Beheersmaatregelen – procesaanpassing, zuivering, monitoring.

Kan een bedrijf een boete krijgen bij overschrijding van waterbezwaarlijke stoffen?

Als een bedrijf voorschriften en regels voor lozingen van bedrijfsafvalwater opzettelijk niet naleeft, kan bestuursrecht en/of strafrecht worden ingezet.

Omgevingsdiensten werken volgens de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO). Deze strategie zorgt ervoor dat handhavende instanties zo uniform mogelijk optreden. De LHSO zet in op een passende interventie bij iedere overtreding. Dit kan een waarschuwing zijn of inzet van het strafrecht. De gekozen maatregel hangt onder andere af van de ernst van de overtreding.

Is er financiële steun beschikbaar voor analyses of maatregelen?

Subsidie via de omgevingsdienst zelf zijn er niet. Soms zijn er regionale projecten (via provincie, waterschap of gemeente) waarbij ondersteuning of cofinanciering mogelijk is.

Waar kan een bedrijf meer informatie vinden?

• Voor actuele uitleg over wet- en regelgeving verwijzen wij naar het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).
• VNO-NCW en MKB-Nederland hebben een website over de KRW voor ondernemers. Hier is ook deze tool te vinden: KRW Self Assessment Tool van VNO-NCW en MKB-Nederland. Op de website nl staat meer informatie en een uitleg over deze tool.
• Omgevingsdienst NL en STOWA hebben een factsheet laten opstellen: Indirecte lozingen in de Omgevingswet: taken, bevoegd gezag en advies.
• Voor het controleren op ZZS-stoffen Dashboard | Zoeksysteem Risico's van stoffen