Staalslak

Staalslakken kunnen nuttig worden toegepast, maar een onjuiste toepassing kan gevolgen hebben voor het milieu en de gezondheid.

Secundaire bouwstof

Staalslakken zijn zogenaamde secundaire bouwstoffen. Ook andere reststromen, zoals bodemas uit afvalverbranding en bepaalde granulaten uit sloopafval, kunnen als secundaire bouwstof worden gebruikt. Binnen de regelgeving voor het (her)gebruik van bouwstoffen wordt geen onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire bouwstoffen. Beide moeten aan de geldende regels voldoen.

Milieutechnische gevolgen van staalslakken

Staalslakken bevatten onder andere vrije kalk. Als deze kalk in contact komt met water, kan het water sterk basisch worden. Ook kunnen stoffen, waaronder metalen, uit de staalslakken uitlogen en in de bodem, het grondwater of oppervlaktewater terechtkomen.

De gevolgen voor het milieu hangen onder meer af van de eigenschappen van de staalslakken, de hoeveelheid die wordt toegepast, de manier waarop ze worden toegepast en de omstandigheden op de locatie. Vooral bij grootschalige toepassingen kunnen problemen ontstaan als staalslakken niet op de juiste manier worden toegepast.

Als staalslakken bijvoorbeeld in contact komen met regen- of grondwater, kunnen stoffen uit het materiaal in het water terechtkomen. Dit uitspoelwater kan door de hoge pH de bodem en het oppervlaktewater beïnvloeden.

Omgevingsdiensten houden toezicht op toepassingen van staalslakken en kunnen handhavend optreden als de geldende regels niet worden nageleefd.

Gezondheid en staalslakken

Een onjuiste toepassing van staalslakken kan ook risico’s opleveren voor de gezondheid. Vooral bij grootschalige toepassingen en toepassingen aan het oppervlak kan blootstelling ontstaan. Mensen kunnen bijvoorbeeld stof inademen of via hand-mondcontact stoffen binnenkrijgen.

Staalslakken hebben een hoge pH-waarde. Door de aanwezigheid van onder meer calciumoxide en calciumhydroxide kan contact met staalslakken, stof of water waarin stoffen uit staalslakken zijn opgelost, irritatie veroorzaken aan de huid, ogen en luchtwegen. Bij langdurige blootstelling aan bepaalde stoffen in staalslakken, zoals metalen, kunnen ook op langere termijn gezondheidsrisico’s ontstaan.

Het gezondheidsrisico hangt af van de situatie en de mate van blootstelling. Daarbij spelen onder meer een rol hoeveel contact iemand met staalslakken heeft, hoe vaak en hoe lang dat contact duurt en of het materiaal aan de oppervlakte ligt. De leeftijd van een toepassing zegt op zichzelf dus niet hoeveel risico er is. Bij een bestaande toepassing is vooral van belang hoe het materiaal er nu bij ligt en of mensen ermee in contact kunnen komen.

Een toepassing waarbij staalslakken volledig zijn afgedekt, verschilt bijvoorbeeld van een toepassing waarbij het materiaal aan de oppervlakte ligt en waar mensen spelen, wandelen of fietsen. Bij toepassingen zoals een speelplaats is direct contact met het materiaal extra relevant.

Meer informatie over de gezondheidsrisico’s van staalslakken vindt u bij het RIVM en GGD Leefomgeving.

Regelgeving bij toepassing van staalslakken

Sinds juli 2025 gelden tijdelijk strengere landelijke regels voor het toepassen van bepaalde staalslakken. Voor bepaalde toepassingen van LD- en ELO-staalslakken geldt een verbod. Voor andere toepassingen geldt een vergunningplicht. De tijdelijke regeling is inmiddels verlengd tot en met 27 januari 2027.

De regels gelden voor nieuwe toepassingen. Voor staalslakken die al eerder zijn toegepast, betekent de nieuwe regeling niet automatisch dat de toepassing onder de nieuwe regels valt. Wel blijven de regels en voorschriften gelden die van toepassing waren op het moment waarop de staalslakken zijn toegepast. Bij bestaande toepassingen kunnen daarnaast andere regels of maatregelen van toepassing zijn als sprake is van risico’s voor het milieu of de gezondheid.

Meer informatie over de actuele regels vindt u bij het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).

Grote toepassingen in ons werkgebied

In het werkgebied van Omgevingsdienst IJmond zijn twee locaties bekend waar grote hoeveelheden staalslakken zijn toegepast:

• het Aagtenpark in Beverwijk
• de Energiehaven/Averijhaven in Velsen-Noord

Meer informatie over het Aagtenpark vindt u op de website van de gemeente Beverwijk. Voor de ontmanteling van het baggerspeciedepot Averijhaven is in februari 2025 op basis van de omgevingsvergunning goedkeuring verleend aan een ontmantelingsplan.

Landelijk onderzoek: RIVM en ILT

Er wordt landelijk onderzoek gedaan naar de risico’s van staalslakken voor mens en milieu. Het RIVM onderzoekt onder meer de gezondheids- en milieueffecten, de blootstelling en de omstandigheden waaronder problemen kunnen ontstaan. Ook wordt gekeken naar de voorwaarden waaronder staalslakken veilig kunnen worden toegepast.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) onderzoekt onder meer de gevaarsindeling van staalslakken en de naleving van Europese regels voor chemische stoffen. De uitkomsten van de verschillende onderzoeken worden gebruikt bij de verdere ontwikkeling van de regels voor het toepassen van staalslakken en andere secundaire bouwstoffen.

Wat doet Omgevingsdienst IJmond?

Wij houden toezicht op toepassingen van staalslakken binnen het werkgebied. We controleren of toepassingen voldoen aan de geldende regels en kunnen handhavend optreden als dat nodig is.